Murdehien da kielioppiloin verdailuu

Ristu-/vojendoit pohodat siirreltih rajua da painehtu assimilacieh. Kartat vuozien 1323, 1595 da 1920 ozutetah, kui Ruočči/Suomen da Novgorod/Ven'an raja on siirdynyh. Vuvven 1323 rajan koillispuolel paistih karjalua da saamie, lounaspuolel suomie da ruoččie. Vuvven 1595 kartal Suomen Pohjas-Karjal da Luadogan päivänlaskurandu oldih vie karjalankielizet, a v. 1920 Luadogan luodehpuoli da Raja-Karjal jo oldih suomelazen assimilacien alazet. Karjalazien rajua Ven'ahpäi on vaigiembi ozuttua. 1600-luvul suuri joukko karjalazii, onnuako enämbi puolii karjalazis, pagei Suomen Pohjas-Karjalas da Raja-Karjalas Tverin alovehele da 1900-luvule suate paistih karjalakse.

Konzu Dmitrii Bubrih sai ruavokse luadie tverinkarjalazile kirjukieli, häi tartui ruadoh tiedomiehen tabah. Paiči luadie kirjukielen kielioppi, häi pani alguh suuren projektan sen sellittämizekse, kui kusgi karjalazet paistah. Projektu jatkui hänen kuolendan jälgehgi, da loppuraportu täs ruavos oli Suomes 1997 jullattu Murrehkartasto. Hänen tutkimusaloveh rajoittui rauduzuavešin päivännouzupuolele. Pienembäs miäräs kielinäyttehii on kerätty Raja-Karjalas da muijalgi, da kirjutettu kielioppiloi. Ual ezitettävät "klusterikartat" perustutah Bubrihan murrehatlasan, Eino Leskizen da FINKA projektan tiedoloih. Kirjaimet B, A, Z, M, Ju, J, V, K, L vihjatah Bubrihan, Ahtian, Zaikovan, Markianovan, Junuksen, Jeskazen, Zaicevan, Novakan kielioppiloih da Bubrihan atlasan lyydiläzii koskijoih tiedoloih. Kirjain R ozuttau erähäl taval čotaitun karjalan kielen "keskičökkehen": Joga paikas miärätäh erot toizih paikkoih. Jagamal eroloin summu paikkoin lugumiäräl suahah tämän paikan keskimiätäine ero toizih. R on piirretty paikkah, kudaman keskiero on pienin, ku verdailuh otetah kai 198 paikkua (ei kielioppiloi). R on Rebol'as. Kui sen voi ellendiä? Ga vienalaizii kylii Atlasas on äijy. Rajakarjalazet da livvinkarjalazet paikat tazapainotetah, eigo ni pohjaslyydi ole ylen erilastu.

Bubrihan kielioppi (da muutgi kieliopit) on sijoitettu kartale nenga: Miärätäh kieliopin erot kaikkih paikkoih da nenga suahah paikoin lähäzysjälletys Bubrihah. Painotetah lähmän paikan koordinuattua faktoral 1/2, toizekse lähimän painol 1/4 da sit edehpäi faktoroil 1/8, 1/16, 1/32 i muga ielleh. Painotettuloin koordinuatoin summu on B:n koordinuattu. Klusterit javoitellah murdehii samanlaizuon mugah. Tazon 1 klusterikartas joga paikas viivu ozuttau sen paikan, kudaman pagin vähimän eruo tämän paikan paginas. Nenga roitah enzimäzen tazon klusterit. Toizen tazon klusterit roitah, konzu enzimäzen tazon klusterit yhtistetäh lähimbäh enzimäzen tazon klusterih i muga ielleh.

Bubrihan murrehkartastos 206 kyzymysty, kudamii kyzyttih 186 paikas. Kartoih on lizätty 6 rajakarjalastu paikkua, 2 suarekehkarjalastu da 4 vepsälästy paikkua. Klusteroindan voi luadie mistahto paikkujoukos da kyzymysjoukos. Kolmes enzimäzes klusterikartas verdailuh on otettu kai paikat da kyzymykset, enzimäzel, kolmandel da nelländel klusteroindutazol.

Konzu kaikkii paikkoi verdaillah fonetiekan, morfolougien libo sanaston mugah, roitah nengomat klusterikartat:

Kielioppiloigi voi pidiä "paikkoinu". Ku niilöi verratah kaikkien atlasan 206 kyzymyksen mugai, rodieu ual piirretty kartu:

A ku kielioppilois kyzytäh vastavuksii Fonetiekan, morfolougien da sanaston kyzymyksih, suammo klusterit:

Midä "hyödyy" nengomis klusterikartois on? Net visualizoijah objektinoih tabah massiivizen kyzelytutkimuksen datua. Kyzymykset luadi Bubrih. Abuniekat käveldih kylis da onnuako rehellizesti da oigein kirjutettih vastavukset. Ga sit on jo aigua 90 vuottu da suurdu vuittii kylis jo ei ole. Kuibo miärätä ero: ongo se 0 vaiku silloi, konzu vastavukset ollah identtizet, vai ongo se 1, konzu vastavuksis ei ole nimidä samua, libo midätahto välil. Libo desimulugu [0,1] välil. Tulkičin hyväntahtozesti erokse 0, konzu vastavukse löydyi samagi vaihtoehto. Ongo ohjelmas hairavuo. Toinah ei vagavembua, tulokset ollah uskottavat.